"Z czatem GPT są za darmo, a ma więcej cierpliwości niż ktokolwiek" - taki komentarz pojawił się pod reklamą jednego z konkurencyjnych narzędzi AI do nauki. To uczciwe pytanie i zasługuje na uczciwą odpowiedź, nie na obronną reakcję.
Zacznijmy od tego, co jest prawdą. ChatGPT rzeczywiście jest darmowy w podstawowej wersji. Rzeczywiście nie traci cierpliwości, niezależnie ile razy o to samo zapytasz. Jeśli ktoś twierdzi, że ogólne AI "się nie nadaje" do nauki, mija się z prawdą - dla wielu pytań nadaje się świetnie.
Problem pojawia się w trzech konkretnych miejscach, tam gdzie kontekst szkolny ma znaczenie.
Pierwszy: ogólny model nie zna aktualnych wymagań CKE. Nie wie, które lektury zniknęły z listy obowiązkowej w tym roku, jakie typy zadań pojawiły się w nowych arkuszach maturalnych, ani jak wygląda punktacja za konkretny typ odpowiedzi. Odpowie na pytanie o "Lalkę" Prusa tak samo dziś, jak odpowiedziałby pięć lat temu - bo nie ma dostępu do tego, co faktycznie zmieniło się w polskiej szkole.
Drugi: konfabulacja. Modele językowe czasem generują odpowiedzi, które brzmią przekonująco, ale są merytorycznie błędne - wymyślony cytat, pomylony wzór, nieistniejące wydarzenie historyczne podane z pełnym przekonaniem. To nie jest wada konkretnego narzędzia, to właściwość tego, jak działają duże modele językowe bez wąskiego ukierunkowania na konkretną dziedzinę.
Trzeci, najbardziej praktyczny: ogólne AI nie widzi Twojego zadania. Możesz opisać problem słowami, ale jeśli masz przed sobą konkretne zdjęcie zadania z podręcznika czy arkusza, z konkretnymi liczbami i konkretnym poleceniem, przepisywanie tego ręcznie zajmuje czas i łatwo o pomyłkę.
Polonek jest zaprojektowany wąsko - i to jest zaleta, nie ograniczenie. Rozpoznaje zdjęcia zadań bezpośrednio, prowadzi w trybie dopasowanym do egzaminu ósmoklasisty albo matury, i opiera się na tym, co faktycznie wymaga polska podstawa programowa MEN oraz kryteria CKE - nie na ogólnej wiedzy o świecie.
A YouTube? Filmy edukacyjne są świetnym źródłem - i naprawdę darmowym. Ale są bierne z natury: ktoś nagrał lekcję dla uśrednionego widza, a nie dla Ciebie i Twojego konkretnego pytania. Jeśli rozumiesz materiał inaczej niż autor filmu założył, nie masz jak zapytać "a dlaczego akurat tutaj" i dostać odpowiedzi dopasowanej do tego, czego konkretnie nie rozumiesz.
Więc kiedy to ma znaczenie, a kiedy nie? Jeśli szukasz ogólnego wytłumaczenia jakiegoś zjawiska - ChatGPT czy dobry film na YouTube często wystarczą, i nie ma sensu za to płacić. Jeśli przygotowujesz się do konkretnego egzaminu, z konkretnymi kryteriami punktacji, i chcesz mieć pewność że tok rozumowania faktycznie dostanie punkty na maturze - to jest dokładnie ten przypadek, w którym wąskie narzędzie wygrywa z szerokim.